Private waterschappen presteren beter
Als het aan de politieke partijen ligt, moeten de waterschappen bezuinigen. In Groot Brittannië is al in de jaren tachtig voor privatisering van waterschappen gekozen. En dat levert volgens Nigel Kent, prominent MWH-adviseur in Groot-Brittannië die de veranderingen in de watersector in Engeland mede vormgaf, veel tijd en geldwinst op.
Onder bewind van Margaret Thatcher zijn in de jaren tachtig in Groot Brittannië grote private waterketenbedrijven ontstaan. Deze waterbedrijven werden verantwoordelijk voor zowel het waterbeheer, de drinkwatervoorziening, de verwerking van afvalwater als het rioolbeheer. Gebrek aan geld en een nieuwe, Europese waterrichtlijn noopte de privatisering van de waterschappen. Alleen zo konden noodzakelijke investeringen worden opgebracht.
Waakhond
Om de Britten een kwalitatief goede watervoorziening tegen een redelijke prijs te garanderen, is een stelsel van controle-organen in het leven geroepen. De belangrijkste zijn de Ofwat, de economische waakhond (vergelijkbaar met de Opta), de Environment Agency en het Drinking Water Inspectorate. Ten slotte behartigt de Council for Water de consumentenbelangen.
Prestatiedoelen
Groot Brittannië kent nu 21 private waterbedrijven. Tien waterketenbedrijven en elf drinkwaterbedrijven. De Ofwat ziet erop toe dat de prijzen voor de consument zo laag mogelijk blijven en dat tegelijk de dienstverlening op peil blijft. De waterbedrijven stellen elke vijf jaar een investeringsprogramma vast, het zogenaamde Asset Management Program (AMP). Deze uiterst gedetailleerde AMP's worden door de waterbedrijven meestal uitbesteed aan ingenieursbureaus, zoals MWH. In de bestekken staan duidelijke prestatiedoelen die de ingenieursbureaus moeten behalen. Op grond daarvan bepaalt de Ofwat namelijk hoeveel de prijzen van de dienstverlening mogen stijgen.
Trendsetter
Een groot deel van de efficiencyslag is bereikt door te gaan werken in programma’s. Daar waar projecten in Nederland doorgaans nog individueel naar de markt worden gebracht, worden gelijksoortige projecten in het Verenigd Koninkrijk zoveel mogelijk gebundeld in een programma. Hierdoor kan via standaardisatie een grote winst in geld en tijd worden geboekt. Twintig jaar geleden was MWH samen met het waterbedrijf United Utilities trendsetter voor het opzetten van het huidige programmamanagement via de AMP’s.
Klantvriendelijker
De sector levert dankzij de privatisering over het geheel genomen betere prestaties en heeft een grote efficiencyslag gemaakt. De bedrijven leggen publiekelijk verantwoording af over hun bedrijfsvoering en zijn klantvriendelijker geworden. Uit een enquête van de Consumer Council for Water blijkt dat ruim 90 procent van de consumenten tevreden is. Natuurlijk blijft er altijd reden tot verbetering. Momenteel is dat met name het voorkomen van wateroverlast vanuit het watersysteem en de riolering.
Private waterschappen presteren beter
Als het aan de politieke partijen ligt, moeten de waterschappen bezuinigen. In Groot Brittannië is al in de jaren tachtig voor privatisering van waterschappen gekozen. En dat levert volgens Nigel Kent, prominent MWH-adviseur in Groot-Brittannië die de veranderingen in de watersector in Engeland mede vormgaf, veel tijd en geldwinst op.
Onder bewind van Margaret Thatcher zijn in de jaren tachtig in Groot Brittannië grote private waterketenbedrijven ontstaan. Deze waterbedrijven werden verantwoordelijk voor zowel het waterbeheer, de drinkwatervoorziening, de verwerking van afvalwater als het rioolbeheer. Gebrek aan geld en een nieuwe, Europese waterrichtlijn noopte de privatisering van de waterschappen. Alleen zo konden noodzakelijke investeringen worden opgebracht.
Waakhond
Om de Britten een kwalitatief goede watervoorziening tegen een redelijke prijs te garanderen, is een stelsel van controle-organen in het leven geroepen. De belangrijkste zijn de Ofwat, de economische waakhond (vergelijkbaar met de Opta), de Environment Agency en het Drinking Water Inspectorate. Ten slotte behartigt de Council for Water de consumentenbelangen.
Prestatiedoelen
Groot Brittannië kent nu 21 private waterbedrijven. Tien waterketenbedrijven en elf drinkwaterbedrijven. De Ofwat ziet erop toe dat de prijzen voor de consument zo laag mogelijk blijven en dat tegelijk de dienstverlening op peil blijft. De waterbedrijven stellen elke vijf jaar een investeringsprogramma vast, het zogenaamde Asset Management Program (AMP). Deze uiterst gedetailleerde AMP's worden door de waterbedrijven meestal uitbesteed aan ingenieursbureaus, zoals MWH. In de bestekken staan duidelijke prestatiedoelen die de ingenieursbureaus moeten behalen. Op grond daarvan bepaalt de Ofwat namelijk hoeveel de prijzen van de dienstverlening mogen stijgen.
Trendsetter
Een groot deel van de efficiencyslag is bereikt door te gaan werken in programma’s. Daar waar projecten in Nederland doorgaans nog individueel naar de markt worden gebracht, worden gelijksoortige projecten in het Verenigd Koninkrijk zoveel mogelijk gebundeld in een programma. Hierdoor kan via standaardisatie een grote winst in geld en tijd worden geboekt. Twintig jaar geleden was MWH samen met het waterbedrijf United Utilities trendsetter voor het opzetten van het huidige programmamanagement via de AMP’s.
Klantvriendelijker
De sector levert dankzij de privatisering over het geheel genomen betere prestaties en heeft een grote efficiencyslag gemaakt. De bedrijven leggen publiekelijk verantwoording af over hun bedrijfsvoering en zijn klantvriendelijker geworden. Uit een enquête van de Consumer Council for Water blijkt dat ruim 90 procent van de consumenten tevreden is. Natuurlijk blijft er altijd reden tot verbetering. Momenteel is dat met name het voorkomen van wateroverlast vanuit het watersysteem en de riolering.
-
Debat toekomst waterbeheer
Hoe ziet het eruit?
-
Jaloers op Britse klantgerichtheid
Interview
-
Drie actuele uitdagingen
Ik wil meer weten
-
Paul Roeleveld
Contact
-
Over één punt zijn de grootste politieke partijen het roerend eens: er moet ‘iets’ gebeuren met de waterschappen. Onderbrengen bij de provincies, afschaffen of het aantal verminderen zijn maar drie scenario’s. Een overzicht van politieke standpunten, overgenomen uit de programma’s van partijen. Woordvoerders van partijen discussieerden over hun standpunten op 3 juni tijdens een ontbijtdebat over de toekomst van het waterbeheer in Nederland. Het was een druk bezocht, levendig debat. Op www.waterforum.net zijn het verslag en enkele foto's van de bijeenkomst geplaatst. Tevens kunt u daar de Tweets nalezen die via Twitter zijn binnengekomen.
|
CDA |
De taken van de waterschappen zijn van groot belang, met name voor de waterveiligheid van Nederland. Vanwege de samenhang water en ruimte worden de provincies en waterschappen samengevoegd. Waterbeheertaken worden afgestemd met de andere delen van de waterketen: de rioleringsactiviteiten van de gemeente en de drinkwaterbedrijven. |
|
CU |
Het kiesstelsel van de waterschappen wordt gewijzigd. Waterschapsbestuurders worden indirect verkozen, via de gemeenteraden. Opschaling van het aantal waterschappen in de richting van (deel)stroomgebieden (minimaal tien waterschappen minder de komende kabinetsperiode). Waterschappen en gemeenten sluiten snel een deal over een efficiënter beheer van de afvalwaterketen. |
|
D66 |
In het regionaal beheer van de waterkwantiteit, de waterkwaliteit en de waterkering zijn nieuwe impulsen noodzakelijk. De samenwerking van de waterschappen met de provincies en de gemeenten neemt in belangrijke mate toe. Er is minder middenbestuur: Waterschappen en provincies integreren. |
|
GroenLinks |
De provincies en waterschappen kunnen worden samengevoegd tot een krachtig middenbestuur. Dit krijgt grote zeggenschap over de ruimtelijke ordening van Nederland. Daartoe verschuift een deel van de bevoegdheden, taken en budgetten van het rijksniveau naar het middenbestuur. |
|
PvdA |
De waterschappen worden uitvoeringsorganisaties onder bestuur van de provincies. |
|
PvdD |
De waterschappen zijn een bestuurslaag waar duurzaamheid en verantwoord milieubeleid een goede invulling kunnen vinden. De waterschappen moeten worden ontdaan van ‘geborgde zetels’ en geheel op democratische wijze gekozen worden. De efficiency operatie die reeds is ingezet bij de waterschappen verdient steun. |
|
PVV |
Bij de overheid: minder ambtenaren, minder bureaucratie, we korten provincies en gemeenten en brengen de waterschappen onder bij de provincies. |
|
SGP |
Waterschappen hebben zich al eeuwen op positieve wijze bewezen. Hun bestaansrecht is daarom geen punt van discussie. |
|
SP |
De waterschappen zijn een overbodige en ondemocratische bestuurslaag. Deze bestuurlijke taken kunnen worden overgedragen worden aan Provinciale Staten. |
|
TON |
Om het waterbeheer efficiënter uit te voeren zullen de waterschappen worden omgevormd tot uitvoeringsorganisaties onder verantwoording van Rijkswaterstaat. |
|
VVD |
Provincies moeten zich beperken tot taken op het gebied van ruimtelijke ordening, milieu, openbaar vervoer, ontwikkeling en beheer van de regionale infrastructuur, beheer van het landelijk gebied, economische ontwikkeling en toezicht op de waterschappen. Getrapte verkiezingen van de waterschapsbesturen verlopen via de provincies. |
Uit: partijprogramma's politieke partijen, online versies, 27 mei 2010
Renze van Houten (42) is directeur bij waterschap Aa en Maas. Hij staat bekend als een jonge, ambitieuze manager met een toekomstgerichte blik. Is Groot Brittannië ons voorland?
Een mogelijkheid voor Nederland, privatisering van de watersector?
‘De situatie in Engeland van destijds was heel anders dan onze huidige situatie. Om een voorbeeld te noemen: een van knelpunten was dat het watersysteem wat investeringen betreft voortdurend moest concurreren met allerlei andere publieke producten en diensten als onderwijs en sociale woningbouw. In Nederland kennen we dat probleem niet omdat de waterschappen hun eigen belasting heffen.’
U ziet er dus niets in?
‘Dat zeg ik niet. Of je waterbeheer en -voorziening ziet als een publieke taak of niet, is een politieke keuze. Daar wil ik me niet mee bemoeien.’
U heeft daar geen mening over?
‘Nee, echt niet. Voor mij is van belang dat ik de organisatie kan runnen als een bedrijf. Dat wil zeggen: een zo goed mogelijk product kan leveren voor een fatsoenlijke prijs. En of ik daarbij verantwoording afleg aan aandeelhouders of aan gekozen bestuursleden, doet er voor mij niet toe.’
Kúnt u het waterschap runnen als een bedrijf?
‘Ja, al kost het soms wel moeite om sommige medewerkers te overtuigen dat dit de beste manier is. Niet iedereen vindt het vanzelfsprekend om jezelf prestatiedoelen te stellen, om maar wat te noemen. In het algemeen vind ik dat de waterschappen zich wel wat pro-actiever mogen opstellen. Het streven is te veel gericht op het behouden van de status quo, lees: van het veiligstellen van de zetel.’
In Engeland is de sector radicaal op de schop gegaan. Dat staat u ook te wachten …
‘Er zijn zeker dingen die wij kunnen leren van de Britse waterbedrijven, zoals hun klantgerichtheid. Daar ben ik echt jaloers op. Als je alleen al naar hun websites kijkt, dat is een wereld van verschil met Nederland. De schaalvergroting en de opkomst van waterketenbedrijven zijn voor mij minder ‘voorbeeldig’. Ik denk dat juist de kracht van het Nederlandse systeem is dat de verschillende belangen – natuur, milieu, landbouw, wonen enzovoorts – in elke regio goed vertegenwoordigd zijn. Bij schaalvergroting en bundeling van taken in één organisatie raken sommige belangen al snel ondergesneeuwd.’
Bezuinigen, samenwerking en klimaat. Dat zijn, in een notendop, de belangrijkste uitdagingen voor de Nederlandse waterschappen.
Uitdaging 1: Bezuinigen | Zes miljard euro gaat er in totaal om in het waterbeheer. Een fors bedrag waarop het kabinet graag ‘doelmatigheidswinst’ wilt boeken. Het mes moet in het aantal waterschappen. Tien (in plaats van 26) in even zoveel ‘stroomgebieden’ moet leiden tot meer efficiency. En recent maakten de Unie van Waterschappen en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) bekend nog eens 380 miljoen euro per jaar te kunnen bezuinigen. Dat kan door besparingen op het terrein van riolering en afvalwaterzuivering en samenwerking.
Uitdaging 2: Samenwerking in de waterketen | Rijkswaterstaat (RWS), provincie, gemeenten, VROM, milieuorganisaties, drinkwaterbedrijven, boeren- en tuinders … de bestuurlijke drukte rond het water evenaart die van het gedrang tijdens een warme dag aan het strand. Dat kost geld door inefficiënties. Partijen moeten nauwer samenwerken, transparanter opereren om doelmatiger hun diensten te kunnen verlenen. Naast het aantal waterschappen kan ook door schaalvergroting in de waterketen de kostprijs van water(afvoer) voor burgers verder omlaag.
Uitdaging 3: Klimaat | Doelmatigheidswinst en minder bestuurlijke drukte gaan hand in hand met veranderingen in het klimaat. Meer precies: de stijging van de zee- en rivierenspiegel. Waterschappen zullen het wassende water toch buiten de deur moeten houden. Tegelijkertijd kunnen waterschappen ook bijdragen aan de opwekking van duurzame energie – door vergisting van slib bijvoorbeeld. Zo denken 13 waterschappen nu al het concept van de Energiefabriek uit. Het idee, de prijswinnaar van een wedstrijd uitgeschreven door de Unie van Waterschappen, komt uit de koker van waterschap Aa en Maas (link: ‘Ik ben jaloers op Britse klantgerichtheid’). Doel: energieneutrale waterzuiveringsinstallaties met mogelijk zelfs een surplus aan energie voor bedrijven en gezinnen.
Bronnen
> Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Brief ‘Doelmatig waterbeheer, 11 december 2009
> VEWIN: Vereniging van Waterbedrijven in Nederland, www.vewin.nl
> Unie van Waterschappen: www.uvw.nl
> Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer: www.stowa.nl
MWH Noord-Europa
Paul Roeleveld
Paul Roeleveld is strategisch adviseur voor de waterketen bij MWH Noord-Europa. Met kennis van zaken en de markt, adviseert hij zijn klanten in het vormgeven van een toekomstbestendige watersector.
Voor meer informatie kunt u Paul bellen of mailen op:
T: +31 (0)26 751 39 19
M: +31 (0)6 300 60 656
E: paul.roeleveld@mwhglobal.com
Leander Ernst
Leander Ernst is strategisch adviseur watermanagement bij MWH Noord-Europa. Hij adviseert klanten op het gebied van onder meer water en ruimte, klimaat en beleidsvorming. Ook verzorgt hij cursussen en trainingen op dit gebied.
Voor meer informatie kunt u Leander bellen of mailen op:
T: +31 (0)26 751 39 04
M: +31 (6) 511 67 426
E: leander.ernst@mwhglobal.com
MWH Groot Brittannië
Nigel Kent
Operations Manager MWH Business Solutions – Consulting Services:
T: +44 (0)1244 301553
M: +44 (0) 7990 534954
E: nigel.a.kent@mwhglobal.com
Richard Ratcliff
Water Sector Director
T: +44 (0) 1925 845249
M: +44 (0) 7748 100215
E: richard.ratcliff@mwhglobal.com
